klinisch arbeidsgeneeskundige, Hoofd Solvent Team, Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB), 10-09-2007
In uw functie als klinisch arbeidsgeneeskundige, Hoofd Solvent Team NCvB, bent u dagelijks bezig met gezondheidsbewaking bij werk met toxische stoffen.
Wat staat deze maand op uw agenda?
"Voor de Summerschool van de NSPOH verzorg ik een workshop over kanker door het werk. Het gaat daarbij om de systematiek van beantwoording van vragen over mogelijke kankerclusters in bedrijven en counseling van patiënten met kanker dat mogelijk door het werk komt. We organiseren deze maand een internationale consensusbijeenkomst over de (neuropsychologische) criteria voor OPS door oplosmiddelen. Het is belangrijk om eenduidigheid van diagnostische criteria te bereiken: de acute intoxicatieverschijnselen door oplosmiddelen zijn algemeen bekend, maar het vaststellen van de lange-termijn effecten op het zenuwstelsel blijft lastig. We hebben ook een startbijeenkomst van het project ‘Leerzame schadeclaims’, waarbij dossiers van mensen met een beroepsziekte worden geanalyseerd. Wat ging er fout in de arbeidsomstandigheden, in de begeleiding; hoe had de beroepsziekte, maar ook de juridische lijdensweg erna voorkomen kunnen worden? Vanuit medische, sociologische en juridische kant zullen de dossiers worden beschouwd. We werken daarin samen met het Hugo Sinzheimer Instituut (Universiteit van Amsterdam en het METRO-Instituut (Universiteit van Maastricht) en de NVAB, Verder ga ik in Dusseldorf een bijeenkomst bijwonen over de ‘Begrundun’ van beroepsziekten: de wijze waarop in Duitsland de achtergronddocumenten voor beroepsziekten worden gemaakt. Wat dat betreft kunnen we veel leren van onze Oosterburen."
Wordt met de gezondheidsbewaking bij werk met toxische stoffen goed omgegaan in het bedrijfsleven?
"Mijn indruk is dat in de grotere chemische bedrijven voldoende knowhow en zorg voor arbeidsomstandigheden bestaat. In bedrijven die eindgebruiker van chemische stoffen zijn laat de zorg en de deskundigheid nogal eens te wensen over. Ik heb natuurlijk wel een soort beroepsdeformatie: bij onderzoek van beroepsziekten zit je een beetje bij het ‘afvalputje’ waardoor je dus vooral geconfronteerd wordt met zaken die echt mis zijn gegaan. Gisteren zag ik een vrouw die als thuiswerker voor de schoenenindustrie (in de tachtiger jaren) jarenlang in een schuurtje tientallen liters oplosmiddelhoudende lijm heeft verwerkt en nu een OPS heeft ontwikkeld. Ook via onze helpdesk ‘Atelier Veilig’ (samen met de Federatie van Kunstenaars) zien we voorbeelden van het onverantwoord omgaan met toxische stoffen."
Kan de afname van het aantal meldingen van beroepsziekten worden toegeschreven aan verbeteringen van de arbeidsomstandigheden?
"Voor sommige beroepsziekten is dit inderdaad duidelijk aantoonbaar: het aantal nieuwe gevallen van OPS bijvoorbeeld is sterk gedaald, wat alleen maar verklaard kan worden door de forse vermindering van de blootstelling in bv. de schildersbranche, de autospuiterijen en de verf- en drukinktindustrie. Ook bij kapperseczeem zien we een flinke daling die te maken heeft met het beter omgaan met haarbewerkingsmiddelen en de actie van de branche hierbij (Healthy Hairdresser). Bij asbestkanker (mesothelioom) is er helaas nog geen daling te zien; we worden nog steeds geconfronteerd met de gevolgen van asbestblootstelling van tientallen jaren geleden."
Klopt het dat Arbozorg al tijdens de beroepsopleiding begint?
"Jazeker, tijdens de beroepopleiding is het belangrijk om het arbobewustzijn te ontwikkelen en soms is directe arbeidsgeneeskundige zorg nodig. Leerlingen, studenten en stagiaires staan vaak bloot aan dezelfde risico's als werkenden. Waarschijnlijk bestaat er in diverse situaties zelfs een hoger risico door onervarenheid. Toch geniet deze kwetsbare groep vaak onvoldoende arbeidsbescherming. Zo is het aantal werkgerelateerde luchtwegklachten in beroepsopleidingen relatief hoog (denk aan leerling bakkers, kapsters en studenten diergeneeskunde). Ook is voor leerlingen in de verzorging en verpleging vaccinatie voor hepatitis B lang niet altijd geregeld."
"Over het arbobewustzijn in de beroepsopleiding zijnpositieve ontwikkelingen te melden. Mijn dochter bijvoorbeeld moest vóór haar stage in de MTS-bouw een VCA-certificaat behalen en is goed gewezen op de veiligheidsrisico’s en kreeg adequate beschermingsmiddelen."
Verwacht u dat de beroepsziektes zullen toenemen of afnemen in de komende jaren?
"Alle beroepsziekten de wereld uit, dat is het doel waar naar we streven. Maar het maken van toekomstvoorspellingen is lastig. Door het beter beheersen van de majeure arbeidsrisico’s mag een daling van het aantal beroepsziektes worden verwacht. Maar sommige beroepsziektes zijn ook hardnekkig. Denk bijvoorbeeld aan de lawaaislechthorendheid. Geluidsniveaus en (beginnende) gehoorschade zijn goed vast te stellen, afscherming van de geluidsbron is vaak mogelijk, er zijn allerlei goede gehoorbeschermingsmiddelen voorhanden en good practices om het probleem aan te pakken. Toch blijft lawaaislechthorendheid een veel voorkomende beroepsziekte. Ook niet goed voorspelbaar is de ontwikkeling van nieuwe beroepsziekten. De gezondheidsrisico’s zijn van de inademing van nanodeeltjes is bijvoorbeeld een punt van zorg."
Doet de overheid voldoende om beroepsziektes tegen te gaan?
"De verantwoordelijkheid om beroepsziektes te voorkomen berust bij de werkgever, is het politiek correcte antwoord. Op afstand doet de overheid natuurlijk wel het een en ander. Bijvoorbeeld in het oplosmiddelendossier is er binnen een paar jaar wet- en regelgeving gemaakt, waardoor bijvoorbeeld het gebruik van oplosmiddelhoudende verf en lijm verboden is. Waar de overheid naar mijn mening meer aan zou kunnen doen is het benutten van beroepsziekten als prestatie-indicator, een soort effectmaat van het arbeidsomstandigheden beleid. De nadruk van het beleid ligt nu wel heel sterk op de arbeidsomstandigheden en verondersteld wordt dat het dan wel goed zal komen met de effecten op de gezondheid. Ik zou toch willen bepleiten dat complementair op de risicobenadering, beroepsziekten als leermoment gezien zouden worden. Zoals in het kwaliteitsdenken fouten geanalyseerd worden en tot verbeteringen in het proces leiden."
U spreekt op het Nationaal Congres Veiligheid & Chemische stoffen 2007 op 27 november in de Ahoy te Rotterdam. Waarom is het belangrijk voor mensen om hierbij aanwezig te zijn?
"Samen met mijn collega Dr. Teake Pal bereid ik een workshop voor waarin we een aantal voorbeelden van beroepsziekten door toxische stoffen zullen geven. De zin en onzin van medisch onderzoek bij werk met toxische stoffen is daarbij een belangrijk thema. Verder gaan we in op de aanpak van clusters van beroepsziekten, die in verband gebracht worden met toxische stoffen. Tenslotte wordt het thema ‘beroepsziekte als signaal’ besproken in het kader van identificatie van Nieuwe Risico’s. Beter zicht krijgen op mogelijke gezondheidseffecten van toxische stoffen en schade aan de gezondheid proberen te voorkomen, dat willen we toch allemaal?"
